Voorarrest: wat gebeurt er, hoe lang duurt het, en wat doe ik voor je?

Voorarrest is de periode van vrijheidsbeneming vóórdat er een vonnis ligt. Voor verdachten en hun familie is dit vaak de meest onzekere fase van een strafzaak: de vrijheid is al weg, terwijl de schuldvraag nog volledig open ligt. Hieronder leg ik uit hoe de termijnen in elkaar zitten, wie op elk moment beslist, en wat ik als advocaat voor je kan doen.

Fase 1: aanhouding en inverzekeringstelling

Het begint met de aanhouding door de politie. Daarna kan de hulpofficier of de officier van justitie bevelen dat de verdachte in verzekering wordt gesteld. Het bevel tot inverzekeringstelling is slechts gedurende ten hoogste drie dagen van kracht. Bij dringende noodzakelijkheid kan het bevel door de officier van justitie eenmaal voor ten hoogste drie dagen worden verlengd. In deze eerste fase beslist dus de (hulp)officier van justitie, niet de rechter.

Fase 2: bewaring

Als het onderzoek meer tijd vraagt, kan de officier van justitie de rechter-commissaris vragen om een bevel tot bewaring. Het bevel tot bewaring is van kracht gedurende een door de rechter-commissaris te bepalen termijn van ten hoogste veertien dagen. Hier komt voor het eerst een onafhankelijke rechter in beeld: de rechter-commissaris toetst of er nog voldoende grond is voor vrijheidsbeneming.

Fase 3: gevangenhouding

Loopt de bewaring af en is er nog geen zitting, dan kan de rechtbank (de raadkamer) een bevel tot gevangenhouding geven. Het bevel tot gevangenneming of gevangenhouding is van kracht gedurende een door de rechtbank te bepalen termijn van ten hoogste negentig dagen. Die termijn kan de rechtbank, op vordering van de officier van justitie, ten hoogste tweemaal verlengen, met dien verstande dat de duur van het bevel en de verlengingen samen een periode van negentig dagen niet te boven gaan. Vanaf deze fase beslist dus steeds de rechtbank, in raadkamer, op vordering van het Openbaar Ministerie.

Wat kan ik als advocaat doen?

• Bij elke fase toetsen of de gronden voor voorlopige hechtenis nog steeds aanwezig zijn, en zo niet, de opheffing of schorsing bepleiten.

• Tegen een bevel tot inverzekeringstelling kan de verdachte binnen drie dagen na de tenuitvoerlegging in hoger beroep komen bij de rechtbank.

• Bij bewaring en gevangenhouding aanwezig zijn in de raadkamer om de rechter te wijzen op persoonlijke omstandigheden die pleiten voor schorsing (werk, zorgtaken, medische situatie).

• Hoger beroep instellen: de verdachte kan uiterlijk drie dagen na de tenuitvoerlegging van de beslissing van de rechtbank houdende een bevel tot gevangenneming of gevangenhouding bij het gerechtshof in hoger beroep komen.

• Continu het dossier volgen: elke verlenging is een nieuw toetsingsmoment, en dus een nieuwe kans om vrijlating te bepleiten.
  

Voorarrest is geen automatisme. Elke stap kent een eigen termijn en een eigen beslisser, en op elk van die momenten is er ruimte om de zaak voor de verdachte te kantelen. Dat is precies waar ik als advocaat het verschil maak.